De aanleg van het Noordzeekanaal ging gelijk op met het droogmaken en dus de verdwijning van het IJ, omzoomd door zijn eeuwenoude zeedijken en bespoeld door eb en vloed. Daarbij was in eerste instantie geen rekening gehouden met de belangen van de havenstad Zaandam, die ineens zijn rede en onmiddellijke toegang tot het brede IJ had verloren. Amsterdam had, als initiatiefnemer alleen zijn eigen toekomst als havenstad voor ogen.
Gelukkig kon het onheil bezworen worden: in 1879 kwam de aansluiting tot stand via een zijkanaal van het Noordzeekanaal (Zijkanaal G); vijf jaar later werd dat zijkanaal geheel doorgetrokken tot de Hogendam. Het Oosterkattegat werd doorgegraven zodat er een kaarsrechte vaart ontstond tussen Noordzeekanaal en Dam (en waardoor er een eiland ontstond midden in de Voorzaan. Het westelijk gedeelte van het Voorzaangebied werd bestemd tot een goederen- en houthaven nieuwe stijl. De herboren zeehaven Zaandam was daarmee een feit.

Teskt uit: De Glorie van Zaandam
Zeven eeuwen geschiedenis, gezien van de Hogendam
Door: P.N. Helsoot

Ontwerp voor verbinding van de Voorzaan met het Noordzeekanaal via zijkanaal G.
Tekening: Gemeentearchief Zaanstad

A = Zaandam, B = Naar de Zaan (Wormerveer, Krommenie), C = Naar Amsterdam 8 Km., D = Spoorweg naar Amsterdam, E = Telegraafkantoor, F = Handelsterrein, G = Houthaven, H = Havenbassin (diep 10,30 m), J = Weg naar Zee (IJmuiden) 17 Km.

Een vogelvlucht perspectief van de Zaandamse haven omstreeks 1911.

Dit perspectief toont het havencomplex vanuit het zuiden, over het Noordzeekanaal. Rechts voert het kanaal naar Amsterdam, links naar zee via de sluizen bij IJmuiden. Rechts ziet u verder Zijkanaal G, de Voorzaan en de Oude Haven, de Hoge Dam met de sluizen naar de Zaan en uiteindelijk bovenin de tekening de Zaan. In de Voorzaan ziet u verder het eiland waarop de grote houthandels van William Pont en Gras waren gevestigd. In de jaren negentig van de vorige eeuw zijn deze bedrijven verhuisd en is het eiland bebouwd met woningen en enkele kleinere bedrijven.

In het midden ziet u de Nieuwe Haven en de Balkenhaven. Deze havens zijn in de jaren tachtig van de vorige eeuw weer gedeeltelijk gedempt i.v.m. de aanleg van de Hemspoortunnel en een nieuw bedrijven terrein.

Bron:
De Zaansche Handel en Nijverheid. Dit boek verscheen in 1911 bij de firma Emrik en Binger te Haarlem, ter gelegenheid van de opening van de nieuwe Zaandamse haven in juli van dat jaar. In 1983 verzorgde de Vereniging tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek (MBTZ) een herdruk van dit boek.