Zaandam behoort reeds eeuwenlang tot de belangrijkste houthavens van Nederland. Zo`n veertig jaar geleden gonsde het van de aanvoeractiviteiten van hout in de Zaandamse havens. In de Oude Haven lagen er toen doorgaans een flink aantal coasters en grotere schepen hout te lossen, terwijl ook in de Nieuwe Haven regelmatig grote schepen balken aanvoerden. Nog altijd is de houtaanvoer in Zaandam aanzienlijk, maar deze is tegenwoordig grotendeels aan het oog onttrokken in de Isaac Baarthaven.

Onderstaand een "artist impression", door maritiemschilder Fred Boom (www.fredboom.nl), van een eventule museumhaven in de Oude Haven van Zaandam met op de voorgrond onder meer een klassieke motorcoaster, voorzien van een flinke deklading hout, en het stoomschip "Elfin" (www.elfin.nl) op de voorgrond. Op de achtergrond het appartementencomplexen "Saen Tropee" en "Het Baken".

De vele schepen met hout lagen afgemeerd aan de Havenstraat of aan de kant van het William Ponteiland. De schepen hadden hout aan boord voor de verschillende Zaanse houthandels. De Zaanstreek kende in het midden van de vorige eeuw enkele tientallen houthandels zoals:
Van Wessem, Simonsz, Dekker, Stadlander, Middelhoven, Van de Stadt, Gras, Schipper, Blees & Kluyver, Kamphuis & Loosbroek, Van Konijnburg, Rote, Bruynzeel en William Pont.

Het hout werd toen nog plankje voor plankje, met de hand overgeladen op de langszij liggende dekschuiten en andere binnenvaartschepen. Grotere schepen lagen soms wekenlang in de haven voordat ze uiteindelijk gelost waren.

Omstreeks 1970 kwam er een einde aan deze vorm van houttransport. In enkele jaren tijd werd er overgeschakeld op het vervoer van pakketten hout die veel sneller te stuwen en lossen waren. De houtoverslag verhuisde onder andere naar het Houtcentrum aan de Isaac Baarthaven. Het William Ponteiland kreeg uiteindelijk een woonbestemming. De grote schepen konden, mede door de aanleg van de Den Uylbrug de Oude Haven niet meer bereiken.

Het “Pont”-eiland omstreeks 1936.

Bronnen

Tekst:

• Bescherming waterstaatkundige monumenten in Noord-Holland, Resultaten van een onderzoek naar kenmerkende elementen uit de geschiedenis van de waterbeheersing in Noord-Holland, waaronder met name sluizen, gemalen en relicten van het seinstelsel. Uitgegeven door het Provinciaal Bestuur van Noord-Holland in augustus 1989.
• Zaandam verdient een museale houtcoaster (http://www.zaans-industrieel-erfgoed.nl/pages_1/skepies%20kaike%2005.html) door Albert Boes. Dit artikel is eerder verschenen in “Met Stoom” nummer 37 van augustus 2000. Met Stoom werd tussen 1989 en 2002 uitgegeven door de Vereniging tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek (MBTZ).
• De Glorie van Zaandam. Zeven eeuwen geschiedenis, gezien van de Hogendam. Door: P.N. Helsoot. ISBN 90 288  6.
• Beeldmateriaal: Archief Cees Kingma (tenzij anders aangegeven).

Wilt u het thuis nog eens rustig op uw gemak doorlezen, klik dan hier om het document te downloaden.